Çamlıhemşin ilçesi Çat Vadisi içerisinde yer alan Şenyuva Köyü'nde boğacılar, genç boğalarını arenaya hazırlamak amacıyla antrenman niteliğinde hazırlık güreşleri düzenledi. Doğayla iç içe bir alanda gerçekleştirilen organizasyon, bölge halkının da yoğun ilgisini gördü. Boğa sahipleri, özenle yetiştirdikleri genç boğaları sırayla güreşe alarak hem fiziksel durumlarını hem de reflekslerini test etti. Kontrollü şekilde yapılan karşılaşmalarda boğaların zarar görmemesi için deneyimli boğacılar tarafından anlık müdahaleler yapıldı. Etkinlikte, genç boğaların cesareti, dayanıklılığı ve rakibe karşı duruşu dikkatle gözlemlenirken, ilerleyen süreçte hangi boğaların büyük arenalara çıkacağına dair ilk sinyaller de alınmış oldu.

Organizasyonu yakından takip eden boğacılardan Ömer Gümba, genç boğaları doğrudan arenaya çıkarmamak için öncesinde alıştırma yaptırdıklarını dile getirerek 'Yeni yetişen boğalarımızı doğrudan büyük arenalara çıkarmak yerine bu tür hazırlık güreşleriyle alıştırıyoruz. Hem boğalarımızın gücünü hem de tepkilerini ölçüyoruz. Bu bizim için ciddi bir hazırlık süreci. Katılımın yoğun olması da bu geleneğin ne kadar güçlü şekilde devam ettiğini gösteriyor. Bu 'Güreş'ten geçemeyenlerin çoğu kurbana gider sözü de aslında buradan geliyor. Yani bir boğa, güçlü rakipler karşısında kendini ispat edemezse, güreşlerde devam etmez; çoğu zaman kurbanlık olarak değerlendirilir. Bu yüzden bu antrenmanlar boğaların gidişatını belirleyen önemli bir aşama' ifadelerini kullandı.

Geleneksel el sanatlarını modern dokunuşlarla buluşturan Demet Keskin, Rize'nin Çayeli ilçesinde kurduğu Mühredem Sanat Atölyesi'nde çamuru sanata dönüştürüyor. Karadeniz'in zengin kültürel mirasını seramikle harmanlayan bu üretim süreci, sadece estetik bir değer üretmekle kalmıyor, aynı zamanda kadın emeğini güçlendiren, yerel değerleri yaşatan ve bölgeden dünyaya uzanan güçlü bir hikaye ortaya koyuyor. Geleneksel değerleri modern tasarımla harmanlayan Keskin, seramiği bölgeye sevdirmekle kalmadı, aynı zamanda kadınların üretime katıldığı güçlü bir dayanışma alanı oluşturdu. Atölyenin en dikkat çeken yönlerinden biri, Karadeniz kültürünü doğrudan ürünlere yansıtması oldu. Horon, tulum, keşan gibi simgelerin yanı sıra çay çiçeği, komar ve lahana çiçeği gibi birçok yerel unsur tasarımlarda kendine yer buldu.

Küçük bir hayalden büyük bir atölyeye

Çayeli Halk Eğitim Merkezi'nde cam ve seramik teknolojileri üzerine eğitim veren Demet Keskin, yaklaşık beş yıl önce kendi atölyesini kurdu. Başlangıçta yalnızca kendi tasarımlarını üretmek isteyen Keskin, gördüğü ilgiyle birlikte bu işi büyüttü. Atölyeyi kurma sürecini anlatan Keskin, 'Aslında bu işe başlarken büyük bir planım yoktu. Sadece kendi tasarımlarımı yapmak istiyordum. Ama yaptığımız işler bölgede çok ilgi gördü. Çünkü burada daha önce yapılmayan bir şey yaptık. Çayeli'nde bu alanda ilkiz' diye konuştu.

Yöreye özgü sembolleri işlerken hikayeleri de araştırdığını söyleyen Keskin, 'Bu coğrafya çok zengin bir kültüre sahip. Müziğiyle, horonuyla, çayıyla, yayla çiçekleriyle hepsi bize ilham verdi. İnsanlarla birebir iletişim kurdum, sözlerini not aldım, bir arşiv oluşturdum. Sonra bunları seramikle buluşturduk' şeklinde konuştu.

'Ben değil, biz başardık'

Atölyenin başarısında ekip ruhunun önemli olduğunu vurgulayan Keskin, 'Bu işi hiçbir zaman tek başıma yapmadım. Çok güçlü bir ekibim var. Ben her zaman 'ben' değil 'biz' diyorum. Bu atölyede herkesin emeği var. Hatta maddi karşılık beklemeden destek olanlar oldu. Bu dayanışma sayesinde bu noktaya geldik' şeklinde konuştu.

Hedef e-ticaret ve dünya pazarı

Atölyenin bir sonraki hedefinin e-ticaret olduğunu belirten Keskin, önce Türkiye genelinde, ardından yurt dışında satış yapmayı planladıklarını dile getirdi. Keskin, 'Karadeniz kültürünün dünyada ilgi göreceğine inanıyorum. Bu emeği daha geniş kitlelere ulaştırmak istiyoruz' diye konuştu.

Kadınlar için bir umut kapısı

Keskin'in en önemli hedeflerinden biri de kadınların üretime katılımını artırmak. Atölyede birçok kadının meslek öğrenerek kendi yolunu çizdiğini belirten Keskin, bu sürecin kendisi için ayrı bir anlam taşıdığını ifade etti. Keskin, 'Aynı zamanda bu atölye ile kadınlara dokunmak istiyorum. Kadınların kendi ayakları üzerinde durması benim için çok önemli' dedi.

Atölyede üretilen seramik ürünler sadece görsel tasarımlarla değil, üzerlerine işlenen yerel sözlerle de dikkat çekiyor. Bölgeye ait duyguları, aşkı, özlemi ve hatıraları yansıtan bu ifadeler, bardak ve fincanlara birer hikaye kazandırıyor.

Geçmişte derelerin üzerinde köylülerin kooperatifle yaptırdığı değirmenler şimdilerde unutulmaya yüz tuttu. Derenin akış hızı ile dönen değirmenlerde ise üretilen mısırlar artık şehirlerde elektrikli değirmenlerde üretilmeye başladı. Rize merkez Sahil Dolgu Alanı'nda bulunan dev çay bardağının altında kurulu taş evde yer alan değirmen de yerli ve yabancı turistlerin dikkatini oldukça çekiyor. Değirmenin işletmecisi Emin Yıldız, çaydan önce Rize'nin geçim kaynağının mısır olduğuna dikkat çekerek 'Burada mısır unu değirmenimiz var. Burada taze ürünümüzü yapıyoruz ve Rize'ye özgü, Rize'nin coğrafi işareti olan ürünlerimizi yapıyoruz. Mısır ununda glüten yok. Tertemiz, mis gibi. Rize'mizde zaten çay gelmeden önce tarlalarımız tamamen mısırdı. Rize'mizin gelir kaynağı mısırdı. Derelerin üzerinde yapılan su ile çalışan değirmenlerimiz olurdu ama çay geldikten sonra yavaş yavaş tarlalarımızı çaya çevirdik. Mısır kalmadığı için Değirmenlere de fazla iş düşmedi' dedi.

Mısır ununun beyaz una nazaran daha sağlıklı olduğunu dile getiren Yıldız, 'Beyaz un glüten olduğu için şekere çok zararlıdır. Katkı maddeleri içeriyor. Mısır unu da hiçbir katkı maddesi katılmayan bir üründür. Doyurucudur, hazmedicidir, diğer un gibi mideye oturmaz, sağlıklıdır' ifadelerini kullandı.

Karadeniz müziğinin önemli geleneklerinden horon, geçmişte armonik ile çalınır ve insanlar armonik ezgileriyle horon oynardı. Teknolojinin gelişmesi ve çalan müzisyenlerinin yaşının ilerlemesiyle bir armonikler de rafa kalkmaya başladı. Şimdilerde ise geriye hızlı bir dönüş başladı ve raflarda tozlanan armonikler yeniden çıkmaya başladı. Öyle ki 7'den 77'ye herkesin özlediği armonik ezgileri artık düğünlerde orglarla değil armoniklerle çalınmaya başladı.

Rize merkeze bağlı Taşlık köyünde yaşayan 8 yaşındaki Kuzey Yılmaz da, iyi bir piyanist olan amcası 39 yaşındaki Zelkif Yılmaz'ın armonik çalışını önce dinledi, sonra izledi ve şimdi çalmaya başladı. Videolardan yola çıkarak heveslendiğini dile getiren minik müzisyen şimdi ise iyi bir armonik ustası oldu ve dinleyenleri kendisine hayran bırakmaya başladı.

Geçmişte Rize düğünlerinde saatlerce armonik çalındığını ancak bir dönem unutulduğunu dile getiren Zelkif Yılmaz, 'Rize'de hangi düğüne hangi eğlenceye giderseniz armonik duyarsınız. Eskiden daha fazlaydı. Biz de büyüklerden duyduğumuz kadar çalarak bugüne taşımaya çalıştık. Bu zamanlara getirdik. Ben armonik çalmayı kendim öğrendim. Duyduklarımı kulağıma kazıyarak öğrendim. Bir tane armonik aldım ve işi tuşlara döktüm. Zaten piyanistim. Ben de düşündüm, 'Geçmişten gelen armonik kültürünü günümüze nasıl taşırız?' dedim. Şimdi de yeğenim, daha küçük yaştaki çocuklar aşık oldu buna' dedi.

'Geçmişten gelen böyle bir kültürü geleceğe taşımak beni çok mutlu etti'

Şehrine ait geçmişten gelen bir kültürü geleceğe taşımanın kendisini mutlu ettiğini sözlerine ekleyen Yılmaz, 'Belli yaş aralığındaki büyüklerimiz artık bunu çalmamaya başladılar. Öyle olunca da bir süre unutuldu. Biz bunu yeniden canlandırdık işte. İnanıyorum ki bizden sonraki nesiller bu kültürü en güzel şekilde devam ettirecekler. Geçmişten gelen böyle bir kültürü geleceğe taşımak beni çok mutlu etti. Zaten armonik aşığı bir insanım ve şimdi görüyorum ki epey bir yol kat etmişiz' ifadelerini kullandı.

'Her geçen gün üzerine kattı'

8 yaşındaki yeğeni Kuzey'in de kendisinden etkilenerek armonik merakının başladığını ve bu durumunda kendisini fazlasıyla mutlu ettiğini kaydeden Yılmaz, 'Yeğenim Kuzey de beni dinleyerek hoşuna gitti. Müzik kulağı zaten vardı. Bir tane armonik de ona aldık. 2 günde duyduklarını çıkarmaya başladı. Biz de o ışığı görünce bir şeyler daha öğrettik. Her geçen gün üzerine kattı. Ama her zaman kendi müzik kulağında ilham aldı' şeklinde konuştu.

'Öğret bile diyen var'

Amcasından görerek çalmaya başladığı ve kendisinden gören arkadaşlarının da bu kültür için heveslendiğini dile getiren minik müzisyen Kuzey Yılmaz, 'Amcamın videolarını gördüm ve heveslendim. Sonra bana da aldılar. Amcamın videolarını izleye izleye çıkarmaya çalıştım. Önce bir şarkıyı çıkardım sonrasında bir tane daha ve böyle oldu. Okula ilk armonik getirdiğimde sordular ne olduğunu ve ben de anlattım. Çalmaya başlayınca ilk önce tebrik ettiler sonra onlarda oynamaya başladılar. Bir tane arkadaşım da benden görünce armonik aldı ve şimdi o da çalmaya çalışıyor. Öğret bile diyen var. Çok güzel hissettim' dedi.

Rize Belediyesi tarafından Rize Merkez Cumhuriyet Caddesi'nden başlayarak Kale Mahallesi boyunca Yağlıtaş Mahallesi'ne kadar uzanacak yol çalışması başlatıldı. Başlatılan çalışma kapsamında Atatürk Caddesi'nin Kale Mahallesiyle birleştiren güzergahta bulunan ve 1940'lı yıllarda bir kısmı, 1960'lı yıllarda ise tamamı kapatılan ve 'Çitanın köprüsü' olarak bilinen tarihi kemer köprünün üzeri yeniden açılmaya başladı. Çalışma kapsamında Osmanlıca yazılmış kitabesi de ortaya çıkan kemer köprünün 1888 yılında Zırhzade Hacı İzzet Efendi'nin hayrına yapıldığı öğrenilmiş oldu.

Kitabeyi okuyan Rizeli Araştırmacı-Yazar Recep Koyuncu, köprünün vasiyet üzerine yapıldığını dile getirerek 'Eski Rize fotoğraflarında köprünün fotoğrafı elimizde mevcuttu fakat önceki yıllarda buranın üzerinin örtülmesi neticesinde bugün köprü gün ışığına çıktı ve kitabesini bulup okuduk. Kitabesine bakarak 1888 tarihinde yapıldığını tespit ediyoruz. O dönemde Bağdat'ta ticaretle meşgul olan Zırhzade Hacı İzzet Efendi'nin vefatından beş yıl sonra varisleri tarafından, babalarının yapılmış olduğu bir vasiyet uğruna, bu köprü ile adı anılsın diye imar edilmiş' dedi.

Kitabede yer alan beyitleri Rize'nin meşhur şairlerinden Şakir Agâhi Efendi'nin yazdığını sözlerine ekleyen Koyuncu 'Bizim için önemi daha da önemini arttıran hususlardan bir tanesi de şu; kitabenin beytini Şakir Agâhi Efendi adındaki ünlü Rizeli şair yazmış. Kitabenin net tarihi 20 Zilhicce sene 1305, miladi olarak 28 Ağustos 1888 yılına tekabül etmekte. Son kısmında tarih düşürme gerçekleşmiş ve Zırhzade Hacı İzzet Efendi'nin himmetinin devam edebilmesi için varisleri tarafından yaptırılmış olan bir köprüdür' ifadelerini kullandı.

Çıtanın Köprüsü olarak bilinen köprünün tapu kayıtlarına göre asıl adının Çıtağan Köprüsü olduğunu kaydeden Koyuncu '1583 tarihli Tapu Tahrir defterindeki belgelere göre burada mevcut bir köprü zaten vardı. Fakat zaman içerisinde yıkılmasından sonra bu şahsın adının anılması için yerine bu köprü yapılmış ve kayıtlarda köprünün ismi Çitağan Köprüsü olarak geçmektedir' dedi.

Zırhzade Hacı İzzet Efendi'nin kumaş ticaretiyle uğraştığı ve mezarının hayatını kaybettiği Bağdat'ta olduğunu dile getiren Koyuncu 'Zırhzade Hacı İzzet Efendi o dönemde Rize'de bir esnaf ve Bağdat'tan bizim İhtisas Kütüphanesi arşivimizdeki belgelere göre kumaş ticaretiyle uğraşan, Tatoğlu isimli aileyle beraber kumaş ticareti yapan bir esnaf. Kitabede yazdığına göre öğrendiğimiz Bağdat'ta zaten vefat ediyor kendisi. Mutlaka bir ticari alışveriş için Bağdat'a gitmiş ve orada vefat etmiş. Mezarı Rize'de değil yani' dedi.

Rize Belediyesi tarafından Rize Merkez Cumhuriyet Caddesi'nden başlayarak Kale Mahallesi boyunca Yağlıtaş Mahallesi'ne kadar uzanacak yol çalışması başlatıldı. Başlatılan çalışma kapsamında Atatürk Caddesi'nin Kale Mahallesiyle birleştiren güzergahta bulunan ve 1940'lı yıllarda bir kısmı, 1960'lı yıllarda ise tamamı kapatılan ve 'Çitanın köprüsü' olarak bilinen tarihi kemer köprünün üzeri yeniden açılmaya başladı.

Köprünün mahallenin yerel halkı tarafından bilindiğini, yol çalışması kapsamında üzerinin açılmasına karar verildiğini ifade eden Rize Belediye Başkanı rahmi Metin '1826 yapımı bir köprü. 200 senedir bilinen bir köprü. Bizim bilmiyor olmamız köprünün bilinmiyor anlamına gelmiyordu. Bende yıllardır 'Çitanın Köprüsü' diye bildiğim, Rize'nin 1920-30'lu fotoğraflarında görünen bir köprü. Bende burada doğup büyüdüğüm için bildiğimiz bir köprüydü ama 1940'lı daha sonra 1960'lı yıllarda kot mesafelerinin yükselmesi, şehrin daha üst kotlarda şekil almasıyla beraber yol yapımı dönemlerinde Allah'tan hiç kimse zarar vermemiş yolu üzerinden geçirmişler' dedi.

Tarihi kemer köprünün oda içerisine alınacağını ve ziyarete açılacağını dile getiren başkan Metin, üzerinin de cam seyir terası mantığı ile içerisi görünebilecek şekilde yapılacağını kaydederek '120 metrekare bir oda düşünün, o odanın içerisine köprüyü alacağız. 20 santimetre üstten, yanlardan 2'şer metrelik açıklık olacak şekilde odanın içerisine köprüyü almış olacağız. Merdivenlerle köprünün altına iniş olacak. Çok güzel ışıklandırma yapacağız, isteyen fotoğraf çektirebilecek. Bu bölgede o dönemlerden kalan tarihi parçaları da o odanın içerisine koyacağız. Köprünün üzerinde, araçların geçmediği yerleri cam ile kaplayacağız. Yani üstten geçerken de köprüyü aşağıdan seyredebileceğiz' ifadelerini kullandı.

Rize Kent Konseyi'nin Tarih sohbetleri programının konuğu olan tarihçi yazar Murat Ümit Hiçyılmaz  Ayder isminin hikayesini izleyicilere aktardı. Hiçyılmaz Ayder çevresini gezisi sırasında eski kaynaklardan ve yaşlılardan derlediği bilgiye göre Ayder isminin efsanevi hikayesinde yine güçlü biri ve hasta olan kızı ve onu iyileştirecek olanla kızını evlendireceği şeklinde çok duyduğumuz bir hikaye var. İşte Ayder yaylamızın asırlardır anlatılan hikayesi..

O dönemde Çamlıhemşin'in ileri gelen ağasının kızı çok hastalanmış. Türkiye'nin her yerinde şifacılar çağrılmış ama ağanın kızına deva olamamışlar. Kızı ölmek üzere olan ağa Çamlıhemşinde şifacı kadına başvuruyor. Kadın ola çok nadir bulunan bir bitkiden bahsediyor ve ancak bu bitki ile şifa bulacağını söylüyor. Bunun üzerine ağa ilan yayımlıyor ve kızını iyileştirecek olan bitkiyi getirecek olan erkeğe kızı iyileştiği zaman evlendireceği sözünü veriyor. Bütün delikanlılar döt bir yana yaılıyor. Kıza aşık olan bir delikanlı da bir yaylaya gidiyor bitkiyi ararken derede su içen ceylana rastlıyor. Avcılık dürtüsü ile okunu çıkarıyor ve ceylanı bacağından vuruyor. Ceylan yaralı vaziyette kaçmayı başarıyor. Avcı delikanlı yine avının peşine gidiyor. Ay yeryüzünü aydınlatırken bir gölet görüyor ve bu göletten buhar çıktığını görüyor. Vurduğu ceylanı da o suyun içinde görüyor ve tekrar ok atmaya yeltenirken ceylanın yarası tamamen iyileşmiş şekilde kaçtığına şahit oluyor. Bunun üzerine suyun şifalı olabileceğini ve sevdiği kızı da iyileştirebileceğini düşünüyor. Gelip durumu hemen bildiriyor. Ertesi sabah hemen yola koyuluyorlar ancak suyu bir türlü bulamıyorlar ve delikanlının yalan söylediğini düşünüyorlar. Gündüz bulamadığın yeri gece nasıl gördün diye delikanlıyı suçluyorlar. Delikanlı da ben gezerken ay ışığı vardı. Ay çıktığı zaman tekrar gidelim diyor ve hakikaten de ay çıkınca sıcak su göletini buluyorlar. Kız iyileşiyor ve delikanlı ile evleniyor. O yöreye Aylı dere ismi konuluyor. Zamanla Ayder olarak değişiyor

Değirmeni işleten 73 yaşındaki Necmettin Kuduban, AA muhabirine, büyük dedesinin başlattığı mesleği dedesinin, ardından babasının, şimdi de dördüncü kuşak olarak kendisinin sürdürdüğünü söyledi.

Kuşaktan kuşağa aktardıkları değirmeni kendisinden sonra oğluna bırakacağını belirten Kuduban, "Eskisi kadar çok olmasa da geçimimizi sağlayacak kadar iş yapıyoruz. Önceden gece gündüz dönerdi bu değirmen. Mısırı artık eskisi kadar dikmiyorlar, az dikiyorlar, yeni nesil mısır ekmeğini yemiyor. Şimdiye kadar iyiydi, çok mısır gelirdi ama artık az geliyor." dedi.

Çocukluğundan beri aynı işi yaptığını ifade eden Kuduban, babası vefat edince bir süre değirmenin kapalı kaldığını, daha sonra tekrar çalışmaya devam ettiğini anlattı.

- "Alttan yukarıya hepsi aynı ayarda olacak"
Kuduban, değirmenciliğin keyifli bir iş olduğunu dile getirerek, şunları kaydetti:
"65 seneden beri burada duruyorum. Taşla konuşurum ben, o da bana dil getirir, konuşur benle. Bilmeyene göre zor bir iş, bilene çok keyifli. Aynı kolumdaki saate benzer ayarı, az bir arıza olursa un yapmaz. Gayet dikkatli olacak, ayarlı olacak, alttan yukarıya hepsi aynı ayarda olacak. Ondan sonra oluk dolmaya başlar, gelirsin burada 'Bismillahirrahmanirrahim' dersin, alırsın torbayı dökersin tekneye başlarsın öğütmeye."

Öğütmenin inceliklerinden de bahseden Kuduban, mısır veya öğütülen diğer tahıl ürünlerinin iyice kurutulup, taşının da ayıklandıktan sonra değirmene getirilmesi gerektiğini vurguladı.

Kuduban, elektrikli değirmenlerde üretilen unu çok kullanışlı bulmadığını ifade ederek, "Elektrik değirmeni unu yakar. O zor zoruna elektrikle dönüyor, bu Allah'ın suyu ile keyifle dönüyor. Ondaki un bir gün durur, ikinci gün acımaya başlar, yenmez bir daha, ekmeğini yap acı olur. Bunun ununu 2 sene sakla acımaz." diye konuştu.

Değirmene yaklaşık 6 kilometre uzaklıktaki Doğançay Mahallesi'nden mısır öğütmeye gelen Recep Şahin de annesinin yetiştirdiği mısırları değirmene getirdiğini söyledi.

Şahin, tarihi değirmenin hala çalışmasından memnuniyet duyduğunu belirterek, "Sağ olsun Necmettin amcamız bu tarihi yeri devam ettiriyor. Biz de burayı tercih ediyoruz. Onunla, bu tarihi dokuyu devam ettirdiği için gurur duyuyoruz. Biz yemek ve ekmek için mısırı burada öğütüyoruz. Değirmen temiz, güzel, amcamız da burada çaba veriyor. Aslında çok zahmetli bir iş, böyle olması çok güzel, doğal, elektrikli olanlar gibi değil." ifadelerini kullandı.

Enstitü Müdürü Sibel Karabina, AA muhabirine, olgunlaşma enstitülerinin Türk kültüründe bulunan geçmişteki ögeleri bugüne taşımaya yönelik araştırmalar yaptığını söyledi.

Karabina, kendilerinin de bu kapsamda kanaviçe desenlerini araştırarak kayıt altına almak için 7 yıl önce El Sanatları Teknolojisi Alanı öğretmenleri ve kursiyerlerinden oluşan 30 kişilik ekiple, "Saklı Sandıklar" adlı bir koleksiyon hazırlamaya karar verdiklerini belirtti.

Projenin temasını kanaviçe olarak belirlediklerini anlatan Karabina, projede yer alan kişilerin bir yandan kendilerine ait ya da çevrelerinden temin ettikleri motifleri çalışırken bir yandan da il genelinde örnek toplama faaliyetlerini sürdürdüklerini ifade etti.

Karabina, kadınların işlemeyle adeta doğayı evlerine taşıdıkları 850 desenin dijital ortama aktarıldığını, bu örneklerden kırlent, masa örtüsü, yatak takımları ve havlu kenarı gibi çok sayıda ürün hazırlandığını, son olarak da proje ile aynı adı taşıyan kitap yayımlandığını kaydetti.

Araştırma sayesinde çeyiz sandıklarından çıkan örnekleri birebir kayıt altına aldıklarına işaret eden Karabina, desenleri işlemek isteyenler için güzel bir kaynak olduğunu vurguladı.

Karabina, çalışmanın birçok sektör için de kaynak olacağını dile getirerek, turizmde, dekorasyon tasarımlarında, hobi amaçlı ve giyim üzerine çalışmalarını sürdüren kişilerin kitap sayesinde desenlere kolaylıkla ulaşabileceklerini belirtti.

- Kanaviçe örneklerinden hazırlanan ürünler sergilenecek

Yabancı ülkelerde kayıt altında olduğu için bu tür desenlere ulaşmanın kolay olduğunu ifade eden Karabina, "Bu çalışmadaki amacımız, el sanatları hafızamızı kayıt altına almak, gelecek kuşaklara aktarmaktır." dedi.

Karabina, desenlerin Trabzon özelinde başladığını ancak daha sonra farklı illerden gelin gelenlerden desen örnekleri de temin edildiğine dikkati çekerek, "Birçok ortak desenlerimizin de olduğunu görmüş olduk. Böylece sayı günden güne artmaya başladı. Son 2 yıldır da bu serginin hazırlıklarına başladık. Bazı örtüler birebir aynısı örtüler, bazıları da günümüzde kullanmak için tasarım örtülerden oluşuyor." değerlendirmesini yaptı.

Sibel Karabina, hazırlanan ürünlerin 2 Ocak'tan itibaren yaklaşık iki ay enstitüde sergileneceğini sözlerine ekledi.

El Sanatları Teknolojisi Alanı şefi Yüksel Kalyoncu ise geleneksel kanaviçe desenlerinin yer aldığı basılı bir kaynağın var olması için çalışma yaptıklarını ifade etti.

Ürünleri hem Trabzon halkının beğenisine sunmayı hem de desenlerden isteyen herkesin yararlanmasını amaçladıklarını anlatan Kalyoncu, "Ciddi bir çalışma yapıldığını gören hemen herkes bize ulaşmaya başladı. Hiç tanımadığımız insanlar bize sandıklarını açtılar, ürünlerini getirdiler. Arşivleme, fotoğraflama çalışması sonucunda ciddi ve çok güzel bir diyalog oluşturduk. Bu şekilde biz donelere ulaştık." diye konuştu.

Köy odalarında sedir, tavan, dolap, ocak ve kahve köşkü gibi iç düzenlemeler bulunuyor.

Köy odalarını yaklaşık 3 yılda tamamlayan usta ve çırağının, düştükleri anlaşmazlığın ardından en güzel eseri ortaya koymak için yarıştıkları, çırağın eserinin daha fazla ilgi görmesi üzerine ustasının mesleği bırakmasına yol açtığı da rivayet ediliyor.

Köy sakinlerinden Metin Şenel, AA muhabirine, köy odalarının, halk tarafından geçmişten bugüne titizlikle korunduğunu söyledi.

Cenaze ve düğünün yanı sıra diğer önemli günlerde de köy odalarının her zaman açık olduğunu aktaran Şenel, odaların yapımına ilişkin şu bilgileri paylaştı:
"Hacı Ömer Ağa tarafından köy odası yaptırmak isteniyor. Köy odasını yapacak usta ve çırağı anlaşmazlığa düşünce, birbirlerini görmeden iki farklı yerde köy odalarını yapıyorlar. Üç sene boyunca birbirlerini görmüyorlar. Bu odalar yapılırken aynı zamanda oda sahiplerine de odanın içerisi gösterilmiyor. Sonunda usta odasını bitiriyor ve çırağının yaptığı odanın oraya gidiyor. Çırağının yaptığı odayı görüyor ve o günden sonra ustalığı bırakarak Gümüşhane'ye, çırağı da Bayburt'a gidiyor."

Şenel, tarihi köy odalarında gördükleri ve yaşadıkları günleri çocuklarına da aktarmak istediklerini sözlerine ekledi.
- "Yazın çok yoğun oluyor"
Tavanları cevizden el işçiliği ile yapılan odalarını köy dışından görmek için gelenlerin de olduğunu aktaran Şenel, "Yazın çok yoğun oluyor. İl dışından burayı merak edenler geliyor ve biz de yardımcı olmaya çalışıyoruz. Büyüklerimizden Allah razı olsun, köyümüze böyle güzel eserler bıraktılar." dedi.

Şenel, odaların orijinal hallerinin korunduğunu ifade ederek, "Oturma alanlarındaki keçeler dahi o dönemlerden kalmadır. Geçmişte odada her büyüğün ve küçüğün yeri belliydi. Küçükken bizler kapı ağzında diz üstünde oturarak beklerdik. Sobada tezek yanardı, büyüklere hizmet edilirdi. Akşam namazından sonra burada toplanılırdı. Kur'an-ı Kerim okunurdu ve sohbet edilirdi." diye konuştu.

Mustafa Keçeci ise kendilerinin ve büyüklerinin birçok anısının bulunduğu köy odalarını çok önemsediklerine değinerek, "Büyüklerimiz anılarını ve yaşadıklarını anlatırlardı bizler küçükler de bir köşede onları dinlerdik. Namaz sonrasında yine burada buluşulurdu. Düğün olduğunda da yine aynı şekilde toplanma olurdu. Yakın köylerden de gelenler olurdu." değerlendirmesinde bulundu.

Türkünün sözleri şöyle:

Bu coğrafya bir ahenk, bir sevdadır, bir ağıt,
Karadeniz en özeli yetmez ki kalem kağıt.
Karadere renklenir oy Kalkandere renklenir,
Karadere ocağında bak ömrümüz demlenir.

Odur Rize’nin incisi sanki bir cennet bekçisi,
Herkesin dilindedir oy bitmez ki güzelliği.
Karedere renklenir oy Kalkandere renklenir,
Karadere’nin coşkusu ha bu dağlardan gelir.

Yeşile koşar dağları kırılır çayın yaprağı.
Anlatın onu bilinsin destan olsun dillere,
Bura bir başka memleket hırçındır Kalkandere.

Karadere renklenir oy Kalkandere renklenir,
Karadere ocağında bak ömrümüz demlenir.
Karadere renklenir oy Kalkandere renklenir,
Karadere’nin coşkusu ha bu dağlardan gelir.

Anlatın onu bilinsin destan olsun dillere,
Bura bi başka memleket hırçındır Kalkandere.
Karadere vadisi da sığmıyor gönüllere,
Bura bi başka memleket hırçındır Kalkandere.

Hamamlarda bulunan birçok ürünün yanı sıra tarihi eşyaların da yer aldığı müzeye ziyaretçi ilgisinin her geçen gün arttığını vurgulayan Genç, balmumundan yapılmış resmi kıyafetli heykeller, askeri giysiler, dürbünler, at arabası, kılıç, kın, eski silah ve mermilerin dönemin tarihini yansıtması bakımından ziyaretçiler tarafından merakla incelendiğini ifade etti.

Genç, ziyaretçilere hamamda ateşin nerede yandığı, ışıklandırmanın nasıl sağlandığı gibi konularda da bilgi verildiğine işaret ederek, şunları kaydetti:

"Kadim şehrimizde önemli bir tarihi değerimizi daha ayağa kaldırarak vatandaşlarımızın hizmetine sunduk. Trabzon'umuzda her türlü tarihi değerimizi korumanın ve yaşatmanın şehrimiz için ne kadar önemli olduğunun bilincindeyiz. Hasanpaşa Müzesi'nde bir kez daha bunu müşahede ettik. Vatandaşlarımızın yanı sıra şehrimize gelen ziyaretçiler de şehrimizin geçmişini bu gibi eserlerle daha güzel bir şekilde idrak ediyorlar.

Trabzon'da bu gibi gezilip görülmesi gereken yerlerin sayısını ne kadar artırırsak o kadar iyi. Trabzon halkıyla bütünleşecek, sosyal ve kültürel yaşamın çok önemli parçası olacak bir tarihi mirası daha hayata kazandırmaktan büyük mutluluk ve onur duyuyoruz."

2400 rakımdaki yaylanın zirvesine yerleştirilen piyano, belli bir noktaya kadar araçla getirildi. Araç yolu olmayan zirveye ise ekiptekiler piyanoyu taşıyarak çıkarıp indirdiler.  Vargit çiçekleri arasında ineklerin yanına yerleştirilen piyanonun başına ise otizmli müzisyen Miraç Kerim Çelik geçti. Yayla, çekimler süresince piyano sesi ile yankılandı.

Ekiptekiler yayladaki eğlenceli piyano macerasını da kayda aldı. Dünya Engelliler gününde yayınlanan ‘Engelsiz Çal’ klipi ise yayladaki piyona sahnesi ile başladı.

Rize Dernekler Federasyonu tarafından İstanbul'da Atatürk Havalimanı Etkinlik Alanı'nda düzenlenen 13. Rize Tanıtım Günleri'nin açılışına katılan Bakan Bak, herkesi Rize'ye davet ederek, "Rize'de geçen hafta bir spor çalıştayı yaparak, Rize'mizin spor potansiyelini ele aldık. Bakanlık olarak Rize'de ulusal ve uluslararası birçok organizasyonları gerçekleştirerek, herkesi Rize'ye davet ediyoruz.

Yaklaşık 600 bine yakın Rizeli var. Herkes bir komşusunu yanında getirirse 1 milyon 200 bin yapar. Bir seferberlik ilan edelim. Herkesi Rize'ye davet edelim, çünkü Rize'nin büyük bir potansiyeli var." diye konuştu. Etkinlikle ilgili konuşan Bakan Bak, "Güzel bir organizasyon oluyor, emeği geçenleri kutluyorum. Ülkemizi ve bu toprakları seviyoruz. Biz Rizeliler her gittiğimiz yere coşku ve heyecan veririz." dedi.

Filistin'de yaşananlarla ilgili Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'a destek verilmesi gerektiğini vurgulayan Bakan Bak, "Cumhurbaşkanımızın önderliğinde Gazze'deki soykırıma karşı büyük bir mücadele veriliyor. Biz Türkiye olarak sesimizi yükseltmeye devam edeceğiz. Her platformda söylemeye devam edeceğiz.

Gazze özgür olacak, Filistin özgür olacak. Kudüs bizim kırmızı çizgimiz. Cumhurbaşkanımız kimsesizlerin kimsesi olarak tüm dünyaya haykırıyor. Biz de hemşehrimizin arkasında Kaçkar Dağları gibi duracağız. Onunla beraber yürüyeceğiz. Bizlere düşen Sayın Cumhurbaşkanımızın yanında olmak, ona destek olmak ve onunla beraber olmak. Gazze'ye selam olsun. Rize'ye selam olsun." ifadelerini kullandı. Konuşmasının ardından vatandaşlarla bir süre sohbet eden Bakan Bak, etkinlik alanındaki standları gezerek kendisine ikram edilen Rize ürünlerinden tattı.

 Basında çıkan haberlere de açıklık getiren Adnan İpekdal “Bu açıklamanın dışında, bir kısım basın organlarında yer alan “Kruvaziyer geminin karşılanmasında Samsun yöresi oyunu değil de horon oynattı; tayin edildi.” Veya “Belediye başkanlığına aday olacaktı, tayin edildi.” (!) Gibi doğruluk ve ciddiyetten uzak; basın etiğinden yoksun haberlere itibar etmeyiniz. Kaldı ki, Samsun İl Kültür ve Turizm Müdürlüğünün halk oyunları ekibi yoktur” ifadelerini kullandı.

Açılışa Rize Valisi İhsan Selim Baydaş, Kalkandere Kaymakamı Ahmet Açıkgöz, Kalkandere Belediye Başkanı Kenan Yıldırım İl Genel Meclis Başkanı Sabit Karafazlı, İl Müftüsü Naci Çakmakçı, İl Özel İdare Genel Sekreteri Ümit Hüseyin Sarı, Doğu Karadeniz Projesi Bölge Kalkınma İdaresi Başkanı Hakan Gültekin ve vatandaşlar katıldı.

Namazın ardından camiyi gezerek incelemelerde bulunan Vali Baydaş yetkililerden bilgiler aldı.

Vali Baydaş açılış töreninde yaptığı konuşmada tarihi caminin restore edilerek hizmete sunulmasının son derece kıymetli olduğunu ifade ederek, “Çokça yer değiştirmiş ve çokça cemaat görmüş geçirmiş bir camimizin tekrar restorasyonuyla tarihi bir ana şahitlik ediyoruz. Bu camide 150 yılı aşkın süredir alnını secdeye koymuşlar arasına ismimizi yazdıracağız. Caminin yapılışından bugüne kadar emeği geçenlerden Allah razı olsun" dedi.

Tarihi Caminin restorasyon çalışmalarında, yapının günümüze ulaşabilmiş özgün bileşen ve elemanlarını korumak, niteliksiz eklerinden arındırmak, doku kaybı nedeniyle tamamen yok olmuş kısımlarını tamamlayarak ilk inşa dönemindeki haline dönüştürülmesi ile birlikte yapının ömrünün uzatılması kapsamında tamamlanan restorasyon çalışmalarıyla;

İç ve dış ahşap malzemelerden deforme olanlar aslına uygun şekilde değiştirildi.  Mihrap, minber, vaaz kürsüsü, tavan göbeği ve müezzin mahfilinde ağırlıklı bulunan işlemeli ahşap motifler korunarak, raspa, temizleme ve ahşap koruyucu ile boyandı.  İç ve dış ahşaplar komple temizlenerek, raspa yapılıp, ahşap koruyucu boya işlemler uygulandı. Çatı örtüsü tamamen yenilenerek, tarihi ahşap dokusuna uygun kiremit yapıldı. Çelik konstrüksiyonlarla caminin burkulma ve yatması engellenerek, çatı yükünün bir miktar desteklendi.  Çevre düzenlemesi yapıldı. Cami halısı yenilenerek, klima ünitesiyle ısıtma soğutma sistemleri yapıldı.  Cami dışı dekoratif wallwasher led armatürlerle aydınlatıldı.  Cami içi elektrik tesisatının yanmaz kablolarla değiştirilerek avizeler ve ses sistemleri yapıldı. Tarihi caminin yangınlara karşı korunması için yangın algılama sistemi ve yıldırım koruma paratoner sistemi kuruldu.

HÜSEYİN HOCA SAHİL CAMİİ TARİHÇESİ

Kalkandere Hüseyin Hoca Köyü Sahil Camii olarak bilinen yapı, 19. Yüzyılın ortalarında Trabzon’un Of İlçesinin Keler köyünde dönemin ahşap oyma ustalarının maharetli elleriyle yöredeki kestane ağaçlarından imal edilmiştir. Tarihi cami, Of’tan Kalkandere Hüseyin Hoca köyüne göç eden köy halkı tarafından 1977 yılında günümüzde bulunan bölgeye taşınmıştır. 2004 yılında Kültür Varlığı olarak tescil edilen ahşap cami, 2011 yılında ise şu anki yerine konuşlandırılmıştır.

H.1250/M.1834 yılında yapılan cami, geleneksel ahşap mimarisinin en güzel örneklerinden birini yansıtmaktadır. Çantı tekniği adı verilen çivi kullanılmadan, birbirine geçme ahşap işçiliği ile 10mt x 9,5mt ebatlarında yaklaşık kare biçiminde olan taş temel kaideye oturtulmuştur. Ahşap oyma ve işleme sanatı en ince detaylarına kadar el emeği ile bezenmiş, hayranlık uyandıracak bir görsellik oluşturulmuştur.

Mihrap, minber ve vaaz kürsüsü birbirine uyumlu ahşap motiflerle süslenmiş, benzer şekilde mahfil köşkü ve tavan göbeği de ahşap işlemeleri ile birlikte manevi bir huzur ortamı sağlanmıştır.

Ahşap cami, yıllar içerisinde eskiyen çatı ve ahşap malzemelerin ömrünü uzatma anlamında, 2023 yılı içerisinde özgün yapısı bozulmaksızın genel bir restorasyon yapılarak şu anki haline kavuşturulmuştur.

Yaklaşık 10 yıldır farklı illerde yapılan Karadeniz festivallerinde dev tavalarda yaptığı ve peyniri metrelerce uzanan muhlama şovlarıyla adını duyuran Rizeli Adnan Paşalı 3 gün boyunca Gastro Rize festivalinde muhlama pişirecek. Paşalı'nın yaptığı muhlama çok cüzi fiyata vatandaşlara ikram edilecek.

Ünlü Şeflerin workshopları yanı sıra Rize'nin yüzlerce çeşit yöresel lezzetinin sergileneceği Gastro Rize Festivalinde 300 kilo kokulu üzüm 3 gün boyunca festival alanının ortasında yakılacak olan ateşin üzerinde dev tavada kaynatılacak.

Pekmez bir taraftan kaynarken diğer taraftan vatandaşlara doğru pekmez yapmanın ayrıntıları anlatılacak. 3 gün boyunca öğle saatinde ateşe konan üzümler pekmeze dönüştükten sonra vatandaşlara cüzi bir rakam karşılığında vatandaşlara dağıtılacak.

Konser programı 13 Ekim cuma günü 18'de yöresel sanatçı Adnan Çakır ile başlayacak. Ardından 19:15 de yine yöresel sanatçı Murat Köse sahnede yer alacak. Saat 20:30 da ise Türk pop müziğinin en sevilen sanatçılarından biri olan Buray sahne alacak.

Gastro Rize'nin 2. gününde konser programı ise 17:00 da Gökhan Can Boşnakoğlu ile başlayacak. 18:00 da Usema İsmail, 19:15 de Rizeli ünlü sanatçı Hülya Polat konser verecek. ikinci gün saat 20:30 da ise ünlü şarkıcı Soner Sarıkabadayı konseri ile sona erecek

3. gün ise konser programı 17:00 da Fatih Aksoy'un atma türkü gösterisi ile başlayacak. Ardından 18:00 da Ferhat Şimşek sahneye çıkacak.19:15'de Karadeniz'in sevilen sesi Erol Şahin'in sahne alacağı konser programı fantazi müziğinin sevilen sanatçısı Ebru Yaşar'ın konseri ile sona erecek.